ششم بهمن تمام نشده است

بعضی روزها، با تمام شدنِ تاریخشان تمام نمی‌شوند؛ در خلق‌وخو و حافظه‌ی مردم ادامه پیدا می‌کنند. ششم بهمن آمل از همین جنس است؛ نه فقط یک واقعه در زمستان ۱۳۶۰، بلکه نشانه‌ای روشن از این حقیقت که وقتی خطر به خانه نزدیک می‌شود، این مردم منتظر روایت دیگران نمی‌مانند؛ خودشان وارد میدان می‌شوند.

آن روز، آمل فقط صحنه یک درگیری مسلحانه نبود؛ صحنه آشکار شدنِ یک سرشت جمعی بود. مردمی که می‌شد در خانه بمانند، ماندن را انتخاب نکردند. شهر فهمیده بود که در لحظه هجوم، بی‌طرفی اسم دیگری برای شکست است. برای همین کوچه‌ها از سکوت بیرون آمدند، خانه‌ها از انزوا، و مردم از روزمرگی. ششم بهمن، روزی بود که یک شهر تصمیم گرفت تماشاچیِ سرنوشت خودش نباشد.

ارزش این حماسه فقط به دفع یک حمله نیست؛ به معنایی است که از دفاع ساخت. آمل نشان داد امنیت، محصول نهادها و سلاح‌ها به تنهایی نیست؛ امنیت، پیش از هر چیز، حاصلِ حس تعلق مردم به وطن است. جایی که مردم هنوز شهر را «خانه» می‌دانند، تهدید فقط با نیروهای رسمی مواجه نمی‌شود؛ با وجدان عمومی روبه‌رو می‌شود. همین است که ششم بهمن را از یک خاطره محلی، به یک درس ملی تبدیل می‌کند.

و حقیقت این است که ششم بهمن تمام نشده است.

امروز هم هر وقت بوی خطر از دور یا نزدیک می‌آید، باز همین مردم‌اند که شب‌ها بیدار می‌مانند، پای میدان می‌آیند، دل‌نگران کوچه و شهر و پرچم می‌شوند و نشان می‌دهند وطن، هنوز برایشان یک مفهوم انتزاعی و اداری نیست؛ امری زنده، ملموس و عزیز است. ممکن است شکل تهدیدها عوض شده باشد، ممکن است میدان‌ها دیگر فقط شبیه میدان‌های دیروز نباشند، اما آن روحیه تغییر نکرده است: روحیه مردمی که در لحظه امتحان، فاصله خود را با وطن کم می‌کنند، نه زیاد.

از همین منظر، ششم بهمن فقط یادآور یک پیروزی نیست؛ یادآور یک نسبت است؛ نسبتِ مردم با سرزمینشان. نسبتِ مردمی که هر وقت لازم باشد، از آسایش شخصی می‌گذرند تا امنیت جمعی فرو نریزد. این همان سرمایه‌ای است که نه با بخشنامه ساخته می‌شود و نه با شعار؛ در دل تجربه‌های مشترک، در لحظه‌های خطر، و در ایستادگی‌های بی‌ادعا شکل می‌گیرد.

شاید راز ماندگاری آمل نیز همین باشد:

این شهر در ششم بهمن فقط مقاومت نکرد؛ الگویی از وفاداری به خانه و خاک ارائه داد. الگویی که هنوز هم می‌شود نشانه‌هایش را دید؛ در مردمی که وقت حادثه، شب را کوتاه می‌کنند و مسئولیت را بلند. در مردمی که می‌دانند وطن، فقط جغرافیا نیست؛ رشته‌ای از حافظه، غیرت، ایمان و حضور است.

ششم بهمن برای همین باید دوباره خوانده شود؛ نه فقط برای ادای احترام به گذشته، بلکه برای فهم امروز. برای این‌که بدانیم چرا هنوز، در روزهای بیم و خطر، مردم این سرزمین از تاریکی شب عبور می‌کنند و پای میدان می‌ایستند. پاسخ را آمل سال‌ها پیش داده است:

چون بعضی شهرها فقط با دیوارهایشان حفظ نمی‌شوند؛ با مردمی حفظ می‌شوند که عقب نمی‌نشینند.

مصطفی ولی زاده
پایگاه خبری آریای تبرستان