پدافند غیرعامل؛ راهبرد هوشمند تاب‌آوری ملی،سرمایه اجتماعی و وفاق ملی

مقاله واصله:  ✍️ سیداصغرعفتی *

در دنیای متحول و پرمخاطره امروز، امنیت ملی تنها در سایه قدرت نظامی معنا نمی‌یابد، بلکه در گرو دانش، آگاهی، همبستگی اجتماعی و مشارکت مردم در صیانت از زیرساخت‌ها و منابع حیاتی است. در این چارچوب، «پدافند غیرعامل» به‌عنوان راهبردی هوشمند در نظام حکمرانی، می‌تواند پیوند میان امنیت، توسعه و سرمایه اجتماعی را در گفتمان دولت چهاردهم تقویت کند.

در جهان امروز، امنیت مفهومی چندبعدی است که علاوه بر جنبه‌های نظامی، شامل ابعاد فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و فناورانه نیز می‌شود. در چنین شرایطی، پدافند غیرعامل به‌عنوان نماد عقلانیت در برابر تهدید و نشانه‌ی بلوغ مدیریتی نظام حکمرانی، جایگاه ویژه‌ای در سیاست‌های کلان کشور یافته است.

این رویکرد بر پیشگیری هوشمندانه به‌جای مقابله پرهزینه تکیه دارد و هدف آن کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی، حفظ جان مردم و افزایش تاب‌آوری ملی در برابر تهدیدات طبیعی، انسانی و فناورانه است.

در گفتمان دولت چهاردهم که بر محور وفاق ملی، مردمی‌سازی توسعه و بازآفرینی سرمایه اجتماعی استوار است، پدافند غیرعامل می‌تواند به عنوان پل پیوند میان امنیت و توسعه ایفای نقش کند. زیرا سرمایه اجتماعی، یعنی اعتماد و همکاری مردم با حاکمیت، زمانی تقویت می‌شود که جامعه بداند امنیت و رفاهش با مشارکت، شفافیت و آموزش همگانی تضمین می‌گردد.

از این منظر، پدافند غیرعامل تنها یک طرح فنی نیست، بلکه فرهنگی اجتماعی است که باید در مدارس، دانشگاه‌ها، ادارات و رسانه‌ها نهادینه شود تا هر شهروند خود را بخشی از شبکه ملی امنیت و تاب‌آوری بداند.

اجرای دقیق سیاست‌های پدافند غیرعامل می‌تواند موجب ارتقای شاخص‌های توسعه انسانی در ابعاد تاب‌آوری زیربنایی، سلامت روانی، پایداری اجتماعی و امنیت محیطی شود. از این‌رو، پیشنهاد می‌شود در سطح شهرستان‌ها و مناطق، ستادهای مردمی پدافند غیرعامل با محوریت فرمانداری‌ها و همکاری سازمان‌های مردم‌نهاد تشکیل گردد تا ضمن ارتقای آگاهی عمومی، زمینه‌ساز اعتمادسازی، همگرایی و هم‌افزایی نهادی شود.

بدین‌ترتیب، پدافند غیرعامل در گفتمان دولت چهاردهم می‌تواند از قالب سیاست‌گذاری به بُعد فرهنگی و مردمی عبور کند و به بخشی از زیست اجتماعی شهروندان تبدیل شود.

در نهایت، باید پدافند غیرعامل را فرهنگ خوداتکایی و عقلانیت ملی دانست؛ فرهنگی که با مشارکت مردم، پشتیبانی نخبگان و انسجام سازمانی، می‌تواند بنیان امنیت پایدار، وفاق اجتماعی و توسعه متوازن را در کشور تحکیم بخشد.

🔸 جمع‌بندی

پدافند غیرعامل، راهبردی است که عقلانیت، توسعه و مردم‌باوری را در هم می‌آمیزد. در عصر دولت چهاردهم، تقویت این فرهنگ می‌تواند راهگشای شکل‌گیری جامعه‌ای تاب‌آور، پویا و امیدوار باشد.

پدافند غیرعامل یعنی ایمان، آگاهی و مشارکت مردم در ساختن ایران قوی.

*معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرمانداری ویژه شهرستان آمل

فهرست منابع و مآخذ:

۱. سازمان پدافند غیرعامل کشور (۱۴۰۳). راهبرد ملی پدافند غیرعامل جمهوری اسلامی ایران. تهران: دبیرخانه دائمی هفته پدافند غیرعامل.

۲. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (۱۴۰۲). پژوهشی در مفهوم تاب‌آوری ملی و سرمایه اجتماعی در ایران.

۳. دکتر وحید کارآمد (۱۴۰۱). پدافند غیرعامل و امنیت پایدار در نظام حکمرانی هوشمند. فصلنامه دفاع و امنیت، شماره ۵۶.

۴. بیانیه سیاست‌های کلی نظام در حوزه پدافند غیرعامل (ابلاغ مقام معظم رهبری، ۱۳۸۹).

۵. وزارت کشور (۱۴۰۴). گفتمان دولت چهاردهم؛ وفاق ملی و مردمی‌سازی توسعه. دفتر امور سیاسی و اجتماعی.